Khi mặt trời vừa lên sau những dãy núi, cũng là lúc những quán phở, quán bún nhỏ ở trung tâm xã Mường Lát bắt đầu đông khách. Những cửa hàng tạp hóa mở cửa từ sớm, các mặt hàng thực phẩm được bày bán phục vụ nhu cầu sinh hoạt của người dân. Còn trong mỗi gia đình, bữa cơm thường ngày vẫn được chuẩn bị từ những thực phẩm quen thuộc. Đằng sau những sinh hoạt tưởng chừng bình dị ấy là một yêu cầu không thể xem nhẹ: thực phẩm phải an toàn.
Bếp ăn bán trú tại Trường Mầm non Mường Lát
Ở vùng cao Mường Lát, nơi phần lớn các cơ sở kinh doanh thực phẩm đều có quy mô nhỏ lẻ, hàng hóa được vận chuyển từ nhiều nơi về, việc kiểm soát chất lượng thực phẩm chưa bao giờ là chuyện đơn giản. Thế nhưng, cùng với sự vào cuộc của các ngành chức năng, nhận thức của người dân và các hộ kinh doanh đã có nhiều chuyển biến tích cực, từng bước hình thành thói quen sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng thực phẩm an toàn.
Không chờ đến những đợt cao điểm hay các chiến dịch tuyên truyền, công tác bảo đảm an toàn thực phẩm ở Mường Lát được duy trì thường xuyên. Từ các quán ăn, cửa hàng kinh doanh đến các cơ sở chế biến thực phẩm, hoạt động kiểm tra, giám sát và tuyên truyền vẫn được triển khai liên tục nhằm kịp thời phát hiện, ngăn ngừa những nguy cơ mất an toàn thực phẩm ngay từ cơ sở.
Là người nhiều năm gắn bó với công tác y tế cơ sở, anh Vi Văn Nghiêng, cán bộ Trạm Y tế xã Mường Lát hiểu rõ những khó khăn trong công tác bảo đảm an toàn thực phẩm ở địa phương. Địa bàn rộng, các hộ kinh doanh nhỏ lẻ, nhận thức của người dân không đồng đều, trong khi lực lượng làm công tác chuyên môn còn mỏng. Bởi vậy, cùng với công tác kiểm tra, giám sát, đội ngũ cán bộ y tế luôn xác định tuyên truyền, vận động là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao ý thức của người dân và các hộ kinh doanh.
Theo anh Vi Văn Nghiêng, điều đáng mừng là nhận thức của người dân đã có nhiều chuyển biến tích cực. Nếu như trước đây, nhiều hộ kinh doanh chỉ quan tâm đến việc buôn bán, ít chú trọng đến nguồn gốc hàng hóa hay điều kiện vệ sinh thì nay đã chủ động hơn trong việc lựa chọn sản phẩm, sắp xếp, bảo quản hàng hóa và thực hiện các quy định về an toàn thực phẩm.
Một trong những địa chỉ quen thuộc của người dân khu vực trung tâm xã là cửa hàng tạp hóa Quế Nguyệt. Những mặt hàng thiết yếu phục vụ sinh hoạt hằng ngày được sắp xếp gọn gàng, ngăn nắp. Với chị chủ cửa hàng, việc lựa chọn hàng hóa có nguồn gốc rõ ràng, còn hạn sử dụng, bảo đảm chất lượng không chỉ là yêu cầu trong kinh doanh mà còn là cách giữ uy tín với khách hàng. Sự cẩn trọng ấy tuy giản dị nhưng lại góp phần tạo nên những mắt xích quan trọng trong chuỗi bảo đảm an toàn thực phẩm ngay từ cơ sở.
Những chuyển biến ấy có được từ sự vào cuộc đồng bộ của các cấp, các ngành và sự đồng thuận của người dân. Trong 6 tháng đầu năm 2026, xã Mường Lát đã tổ chức 11 buổi tuyên truyền trực tiếp tại 4 thôn với sự tham gia của 456 người; thực hiện 33 lượt phát thanh trên hệ thống truyền thanh cơ sở đến 11 thôn với hơn 5.700 lượt người tiếp cận; treo 6 băng rôn hưởng ứng Tháng hành động vì an toàn thực phẩm và tổ chức 1 lớp tập huấn kiến thức cho các hộ sản xuất, kinh doanh thực phẩm.
Lực lượng chức năng kiểm tra vệ sinh ATTP tại cửa hàng tạp hoá Quế Nguyệt
Hiện toàn xã có 84 cơ sở thuộc diện quản lý của các ngành y tế, nông nghiệp và môi trường. Trong đó, 34 cơ sở thuộc diện cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện an toàn thực phẩm, đã có 19 cơ sở được cấp giấy chứng nhận, đạt 55,8%; 51 cơ sở không thuộc diện cấp giấy chứng nhận đều đã thực hiện ký cam kết bảo đảm an toàn thực phẩm. Qua kiểm tra 15 cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm trong 6 tháng đầu năm, lực lượng chức năng không phát hiện trường hợp vi phạm phải xử lý.
Đằng sau những con số ấy là sự âm thầm của đội ngũ cán bộ y tế cơ sở, là trách nhiệm của những người kinh doanh và cả sự cẩn trọng của mỗi gia đình trong việc lựa chọn thực phẩm hằng ngày. Bởi hơn ai hết, họ hiểu rằng, chỉ một chút chủ quan, lơ là cũng có thể ảnh hưởng đến sức khỏe của nhiều người.
Ở một địa phương miền núi còn nhiều khó khăn như Mường Lát, công tác bảo đảm an toàn thực phẩm vẫn đứng trước không ít thách thức. Các cơ sở kinh doanh chủ yếu nhỏ lẻ, địa bàn rộng, giao thông đi lại khó khăn khiến việc kiểm tra, giám sát chưa thể bao quát thường xuyên. Song điều đáng ghi nhận là trong 6 tháng đầu năm, trên địa bàn không xảy ra vụ ngộ độc thực phẩm nào. Kết quả ấy không chỉ đến từ những cuộc kiểm tra hay các văn bản chỉ đạo, mà còn từ sự thay đổi trong nhận thức của cộng đồng.
Có lẽ, điều quan trọng nhất trong câu chuyện an toàn thực phẩm không nằm ở những con số thống kê hay những đợt kiểm tra định kỳ. Bởi một bữa cơm an toàn được bắt đầu từ nhiều mắt xích khác nhau: từ người sản xuất làm ra thực phẩm sạch, người kinh doanh đặt chữ tín lên hàng đầu, sự tận tâm của đội ngũ y tế và cả sự cẩn trọng của mỗi người tiêu dùng.
Và ở vùng cao Mường Lát, nơi những bữa cơm gia đình vẫn luôn là khoảng thời gian quây quần sau một ngày lao động, thì việc bảo đảm an toàn thực phẩm không chỉ là nhiệm vụ của ngành y tế hay các cơ quan chức năng. Đó còn là trách nhiệm của mỗi người bán hàng, mỗi người nội trợ và của cả cộng đồng. Bởi suy cho cùng, sức khỏe là vốn quý nhất của con người, và giữ gìn sự an toàn trong từng bữa ăn hằng ngày cũng chính là gìn giữ hạnh phúc cho mỗi gia đình. Để rồi, từ những điều bình dị nhất trong cuộc sống, câu chuyện an toàn thực phẩm thực sự trở thành chuyện không của riêng ai.