Hình ảnh minh hoạ

Lê Quý Đôn tên thật là Lê Danh Phương, tự Doãn Hậu, hiệu Quế Đường, sinh năm 1726 trong một gia đình khoa bảng tại làng Diên Hà, nay thuộc tỉnh Hưng Yên. Ngay từ nhỏ, ông đã nổi tiếng thông minh, ham học và được người đời ca ngợi là "thần đồng". Với tài năng xuất chúng, ông lần lượt đỗ đầu kỳ thi Hương, đỗ đầu kỳ thi Hội và đỗ Bảng nhãn khi mới 26 tuổi. Sau khi đỗ đạt, ông đảm nhiệm nhiều chức vụ quan trọng dưới triều Lê - Trịnh và luôn thể hiện phẩm chất của một vị quan thanh liêm, mẫn cán, tận tụy phụng sự đất nước và chăm lo đời sống Nhân dân.

Trong suốt cuộc đời hoạt động, Lê Quý Đôn để lại một khối lượng trước tác đồ sộ với hàng chục công trình có giá trị trên nhiều lĩnh vực như lịch sử, địa lý, triết học, văn học, giáo dục, kinh tế, nông nghiệp và văn hóa. Những tác phẩm tiêu biểu như Đại Việt thông sử, Phủ biên tạp lục, Kiến văn tiểu lục, Vân đài loại ngữ, Toàn Việt thi lục... đã góp phần hệ thống hóa tri thức, lưu giữ những giá trị lịch sử, văn hóa quý báu của dân tộc và trở thành nguồn tư liệu quan trọng đối với nhiều thế hệ nghiên cứu sau này. Đặc biệt, Vân đài loại ngữ được đánh giá là một trong những bộ bách khoa thư tiêu biểu của Việt Nam thời phong kiến.
Không chỉ là nhà bác học lớn, Lê Quý Đôn còn là một nhà tư tưởng có tầm nhìn vượt thời đại. Ông luôn đề cao lòng yêu nước, thương dân, coi lợi ích của quốc gia và Nhân dân là mục tiêu cao nhất trong mọi hoạt động. Ông khẳng định vai trò của Nhân dân, đề cao trách nhiệm của người cầm quyền, chủ trương kết hợp đức trị với pháp trị, xây dựng đội ngũ cán bộ liêm chính, công minh và tận tâm phụng sự đất nước. Những quan điểm tiến bộ ấy vẫn còn nguyên giá trị đối với sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước hiện nay.

Trong lĩnh vực giáo dục, Lê Quý Đôn chủ trương học đi đôi với hành, đề cao thực học, phê phán lối học hình thức, giáo điều và luôn coi trọng việc phát hiện, bồi dưỡng, trọng dụng nhân tài. Theo ông, học tập không chỉ để thi cử hay mưu cầu danh lợi mà trước hết là để hoàn thiện bản thân, cống hiến cho quê hương, đất nước. Tinh thần tự học, học tập suốt đời và khát vọng khám phá tri thức của Lê Quý Đôn vẫn là bài học quý báu đối với mỗi người trong bối cảnh đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao hiện nay.

Với những đóng góp to lớn đối với nền văn hóa Việt Nam và nhân loại, ngày 31/10/2025, tại Kỳ họp lần thứ 43 diễn ra ở Samarkand (Uzbekistan), Đại hội đồng UNESCO đã thông qua Nghị quyết cùng tham gia kỷ niệm 300 năm Ngày sinh Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn. Đây là sự ghi nhận, tôn vinh của cộng đồng quốc tế đối với một danh nhân văn hóa tiêu biểu của Việt Nam, đồng thời khẳng định giá trị trường tồn của di sản mà ông để lại cho nhân loại.

Trong giai đoạn phát triển mới của đất nước, việc nghiên cứu, bảo tồn và phát huy những giá trị di sản của Lê Quý Đôn có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Đó là phát huy tinh thần yêu nước, trách nhiệm phụng sự Tổ quốc và Nhân dân; xây dựng đội ngũ cán bộ có phẩm chất, năng lực và uy tín; khơi dậy tinh thần học tập, nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo; phát triển nền giáo dục thực chất, trọng dụng nhân tài; gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc. Đồng thời chủ động tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại, góp phần nâng cao vị thế Việt Nam trong quá trình hội nhập quốc tế.

Kỷ niệm 300 năm Ngày sinh Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn không chỉ là dịp tri ân một trí tuệ lớn của dân tộc mà còn là cơ hội để mỗi cán bộ, đảng viên và Nhân dân tiếp tục kế thừa, phát huy những giá trị tư tưởng, đạo đức và tinh thần hiếu học mà ông đã để lại. Qua đó, góp phần xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, phát triển khoa học - công nghệ, đổi mới giáo dục và đào tạo, xây dựng đất nước Việt Nam ngày càng giàu mạnh, văn minh, phồn vinh và hạnh phúc.